Przebudowa, odbudowa, nadbudowa i rozbudowa kamienicy na ulicy Kalwaryjskiej w Krakowie
Lokalizacja: Kraków, ul. Kalwaryjska
Typ: kamienica miejska
Zakres: przebudowa, rozbudowa, odbudowa i nadbudowa budynku
Funkcja: mieszkalna
Autor: Udziela Architekci
Metraż: 1138m2
Projekt objął gruntowną przebudowę istniejącej kamienicy przy ul. Kalwaryjskiej w Krakowie. Stan techniczny budynku oraz jego istniejący układ nie pozwalały na proste dostosowanie go do nowych potrzeb. Zamiast zachowywać kolejne elementy tylko dlatego, że były częścią starego obiektu, zdecydowaliśmy się pozostawić to, co rzeczywiście miało wartość – przede wszystkim zewnętrzne ściany i charakter elewacji od strony ulicy.
Za historyczną fasadą powstał w praktyce nowy budynek. Przebudowano wnętrze, wykonano nową strukturę funkcjonalną i komunikację, a kamienicę nadbudowano, zwiększając jej powierzchnię użytkową. Projekt był więc czymś więcej niż remontem istniejącego obiektu – to głęboka przebudowa wykorzystująca zachowaną tkankę jako punkt wyjścia dla nowej architektury
Nowy budynek w starych murach
Najważniejszą decyzją było rozdzielenie tego, co warto zachować, od elementów, których dalsze utrzymywanie ograniczałoby możliwości budynku. Pozostawione ściany zewnętrzne utrzymują jego skalę i obecność w pierzei ulicy Kalwaryjskiej, natomiast wnętrze zostało zaprojektowane ponownie.
Pozwoliło to uporządkować rzuty kondygnacji, wprowadzić współczesną komunikację pionową i stworzyć układ odpowiadający dzisiejszym wymaganiom użytkowym. Stary obrys nie został potraktowany jako przeszkoda, lecz jako rama, w której można było zbudować nową strukturę.
Nadbudowa jako część przebudowy
Istotnym elementem projektu była nadbudowa kamienicy. Dodatkowe dwie kondygnacje użytkowe zostały wpisane w istniejącą bryłę.
Od strony ulicy nowa część pozostaje podporządkowana rytmowi istniejącej elewacji. Regularny układ otworów, podziały fasady i zachowana skala niższych kondygnacji nadal określają charakter kamienicy, podczas gdy nadbudowa jest czytelnym kolejnym etapem jej historii.
Elewacja jako pamięć istniejącego budynku
Elewacja od strony Kalwaryjskiej była jednym z najważniejszych elementów, które zdecydowaliśmy się zachować. Jej proporcje i rytm okien utrzymują kamienicę w kontekście zwartej zabudowy ulicy.
Nie próbowaliśmy przy tym odtwarzać budynku jako historycznej dekoracji. Zachowana fasada została połączona z nową organizacją wnętrza i współczesnym sposobem użytkowania. Dzięki temu to, co widoczne z ulicy, nadal należy do historii tego miejsca, mimo że za elewacją znajduje się już zasadniczo nowy budynek.
Dwie strony tej samej kamienicy
Projekt inaczej odpowiada na dwa różne konteksty. Od strony Kalwaryjskiej najważniejsza była ciągłość pierzei i istniejący charakter miejskiej elewacji. Od strony podwórza można było pozwolić sobie na znacznie większą swobodę.
Elewacja tylna wynika już bezpośrednio z nowego układu budynku – komunikacji, mieszkań, doświetlenia pomieszczeń i powiększonej kubatury. Dzięki temu przebudowa nie udaje, że nic się tutaj nie zmieniło. Zachowuje wartościową część starej kamienicy, ale jednocześnie wyraźnie pokazuje zakres przeprowadzonej transformacji.
Drugie życie kamienicy
Po zakończeniu prac trudno mówić o zwykłym remoncie. Z pierwotnego budynku zachowano elementy, które miały znaczenie dla jego charakteru i miejsca w zabudowie ulicy, natomiast pozostała część została zorganizowana od nowa.
Efektem jest budynek, który z perspektywy miasta nadal pozostaje kamienicą przy Kalwaryjskiej, ale funkcjonalnie i konstrukcyjnie rozpoczął nowe życie. To przykład przebudowy, w której zachowanie istniejącej architektury nie oznacza rezygnacji z daleko idących zmian.
Nowy układ wewnątrz istniejącego obrysu
Przebudowa pozwoliła całkowicie zmienić sposób funkcjonowania kamienicy. Za zachowanymi ścianami zewnętrznymi zaprojektowano nowy układ mieszkań oraz nową komunikację pionową z klatką schodową i windą. Nieregularna geometria działki i istniejących murów została wykorzystana do kształtowania poszczególnych lokali, zamiast być ograniczeniem dla projektu.
Centralnie umieszczona komunikacja porządkuje kondygnację i pozwala efektywnie wykorzystać powierzchnię po obu jej stronach. Mieszkania dostosowują się do charakterystycznego obrysu kamienicy, a pomieszczenia mieszkalne rozmieszczono przede wszystkim przy elewacjach, zapewniając im dostęp do naturalnego światła. W ten sposób historyczna zewnętrzna forma budynku otrzymała całkowicie współczesny układ funkcjonalny.
